Shahmurat Mutalip: Nowy tajemniczy potentat kazachskiego przemysłu wydobywczego 

Od początku 2026 roku kazachski przemysł wydobywczy znajduje się w centrum uwagi jednego głównego tematu: wojny przetargowej o Eurazjatycką Grupę Zasobów (ERG). Po jednej stronie stoi obecny dyrektor generalny Shukhrat Ibragimov, który według doniesień stara się skonsolidować kontrolę poprzez wykup innych głównych akcjonariuszy. Z drugiej strony Shahmurat Mutalip, który złożył ofertę nabycia 40% udziałów w spółce, najwyraźniej przy wsparciu giganta wydobywczego Glencore.
Obecnie wydaje się, że przewagę ma Mutalip. Po pomyślnym zakupie Altynalmas, jednej z największych kazachskich firm wydobywających złoto, wydaje się, że ma on przewagę zarówno w finansowaniu, jak i przejmowaniu kontroli. Przewaga ta prawdopodobnie zostanie wzmocniona dzięki wsparciu Glencore. Motywacją firmy wydaje się zapewnienie priorytetowego dostępu do żelazochromu, kluczowego komponentu w przemyśle stalowym, gdyż Kazachstan należy do czołowych producentów tego surowca na świecie. Według doniesień Glencore wspiera ofertę Muthalipa, płacąc z góry 800 milionów dolarów w zamian za przyszłe dostawy minerałów.
Najważniejszym pytaniem może być to, kto wygra wojnę przetargową dla firmy, ale jeszcze bardziej intrygującym pytaniem jest to, kim jest Shahmurat Mutalip? Jako założyciel Integra Construction stworzył znaczącą obecność biznesową, kierując jedną z największych firm budowlanych w Kazachstanie.
Uderza jednak jego wyraźny brak doświadczenia i historii inwestycyjnej w sektorze wydobywczym. Mimo to Mutalip jest o krok od przejęcia kontroli nad znaczną częścią kazachskich zasobów metalurgicznych, złota, ołowiu i cynku.
Jest to godne uwagi z dwóch powodów. Po pierwsze, prowadzi jednocześnie negocjacje w sprawie kilku dużych aktywów górniczych, w tym ERG i Kazzinc, gdzie na mocy umowy o finansowaniu z Glencore ma zabiegać o 70% udziałów. Jest to uzupełnienie niedawnego przejęcia Altynalmas. Każda z tych transakcji sama w sobie byłaby zazwyczaj złożona i czasochłonna.
Po drugie, władze Kazachstanu nie wyraziły publicznie sprzeciwu wobec przejęcia przez taką osobę dużych segmentów strategicznie ważnej branży. Podobny scenariusz w Europie lub Ameryce Północnej prawdopodobnie przyciągnąłby znaczną uwagę organów regulacyjnych.
Wyjaśnieniem może być zmiana dynamiki politycznej na najwyższych szczeblach państwa kazachskiego. Choć początkowo był mu bliski prezydent Kasym-Jomart Tokajew, w ostatnich latach starał się on zdystansować swoją administrację od byłego prezydenta Nursułtana Nazarbajewa, którego sieć posiadała znaczące udziały w kluczowych branżach.
Górnictwo, centralny sektor gospodarki Kazachstanu, stało się kluczowym elementem tej zmiany. Według doniesień prezydent Tokajew próbuje dokonać redystrybucji własności z dala od elit epoki Nazarbajewa i interesów zagranicznych na rzecz nowej klasy krajowych, akceptowalnych politycznie i bogatych finansowo graczy.
Wydaje się, że Mutalip pasuje do tego profilu. Jako obywatel Kazachstanu posiadający ugruntowaną pozycję biznesową pasuje do tego nowego modelu. Mając 35 lat, dźwiga niewielki bagaż polityczny i nie ma niezależnej bazy wpływów, co czyni go bardziej zależnym od wsparcia politycznego. Rodzi to prawdopodobieństwo, że jego błyskawiczny rozwój będzie przynajmniej częściowo wspierany przez rząd.
Zamiast sygnalizować całkowitą przejrzystość i reformę systemu gospodarczego, zmiany te sugerują ciągłość w podstawowych strukturach władzy. Postacie takie jak Mutalip mogą reprezentować nowe pokolenie oligarchów – różniących się wyglądem, ale wciąż powiązanych z głęboko zakorzenionymi wpływami politycznymi.
W większości scenariuszy przejęć wiedza branżowa kupującego byłaby czynnikiem krytycznym. Na przykład w przypadku próby przejęcia dużej firmy farmaceutycznej w Wielkiej Brytanii lub USA duży nacisk będzie położony na wiedzę branżową. Nie wydaje się, aby tak było w przypadku ofert Mutalip dotyczących przejęcia ERG, Altynalmas i Kazzinc.
Należyta staranność powinna była wzbudzić wątpliwości dotyczące braku doświadczenia branżowego Muthalip, dostępu do finansowania i powiązań z Rosją. Pozostają jednak pytania, czy Glencore przeprowadził takie kontrole i dlaczego zdecydował się na współpracę z nieznanym podmiotem. Co ciekawe, Departament Sprawiedliwości USA zakończył nadzór nad Glencore w marcu 2025 r. i wydaje się, że decyzja o wsparciu Mutalip została podjęta po tym czasie.
Budzi to obawy wśród tych, którzy mają nadzieję na bardziej otwarty, konkurencyjny i przejrzysty Kazachstan. Fakt, że stosunkowo nieznana osoba mogła przejąć kontrolę nad tak ważnymi strategicznie aktywami, sugeruje, że znaczące reformy mogły jeszcze nie nastąpić.
W miarę nasilania się światowego wyścigu o krytyczne minerały wynik bitwy o ERG może służyć jako kluczowy wskaźnik przyszłego kierunku Kazachstanu.